Baş ağrısı, əl-qolda keyləşmə, yaddaş problemləri və ya baş gicəllənməsi ilə həkimə müraciət edən bir çox insan eyni sualla qarşılaşır: “Bunun səbəbi stress ola bilərmi?” Cavab tez-tez bəli olur. Stress bədəndə, o cümlədən sinir sistemində, real və ölçülə bilən dəyişikliklər yaradır.
Stress bədəndə nə edir?
Stress yarandıqda bədən “döyüş və ya qaç” adlanan reaksiyanı işə salır. Bu, təkamül baxımından təhlükədən qorunmaq üçün formalaşmış bir mexanizmdir: ürək döyüntüsü sürətlənir, əzələlər gərginləşir, stress hormonları (kortizol, adrenalin) qana buraxılır.
Qısa müddətli stress zamanı bu reaksiya faydalıdır. Problem stress uzun müddət davam edəndə yaranır — bədən daim “təhlükə” rejimində qalır və bu, sinir sisteminə birbaşa yük gətirir.
Sadə müqayisə belədir: qısamüddətli stress motorun qısa müddət yüksək sürətlə işləməsinə bənzəyir, davamlı stress isə motorun heç dayanmadan işləməsinə — nəticədə hissələr yeyilir.
Stress hansı nevroloji simptomları yarada bilər?
Vacib məqamı qeyd edək: aşağıdakı simptomlar həmişə stresslə bağlı olmur, amma stress bu əlamətlərin ya birbaşa səbəbkarı, ya da güclədirici amili ola bilər. Ən çox rast gəlinən hallar bunlardır:
Gərginlik tipli baş ağrıları- Davamlı stress boyun və baş dərisi əzələlərində gərginlik yaradır, bu da uzun müddət davam edən, sıxıcı xarakterli baş ağrılarına səbəb olur. Miqren keçirən insanlarda isə stress tez-tez tutmanı aktivləşdirən amillərdən biri kimi çıxış edir.
Yaddaş və diqqət problemləri- Davamlı yüksək kortizol səviyyəsi beynin yaddaşla bağlı sahəsinə (hippokampusa) təsir edərək diqqətin toplanmasını və məlumatın yadda saxlanmasını çətinləşdirə bilər. Bu, çox vaxt “beyin dumanı” adlanan hiss şəklində təzahür edir.
Baş gicəllənmə və tarazlıq hissi- Stress zamanı tez-tez nəfəs almaq (hiperventilyasiya) qanda oksigen-karbon qazı balansını dəyişərək baş gicəllənməyə səbəb ola bilər. Bu, çox vaxt zərərsizdir, amma pasiyent üçün narahatedici təcrübədir.
Əl-qolda keyləşmə və ya “iynə batması” hissi- Hiperventilyasiya və əzələ gərginliyi əllərdə, ayaqlarda, bəzən üzdə keyləşmə və ya sızıltı hissi yarada bilər. Bu simptom real olsa da, çox zaman struktur zədə ilə deyil, sinir sisteminin həddindən artıq həssaslaşması ilə bağlıdır.
Yuxu pozuntuları- Stress yuxuya getməni çətinləşdirir, gecə yuxusunu parçalayır. Uzunmüddətli yuxusuzluq isə öz növbəsində stressə qarşı davamlılığı azaldaraq bir növ qısır dövr yaradır.
Tremor (titrəmə) və əzələ sıxılması- Kəskin stress anlarında əllərdə yüngül titrəmə, çənə və ya göz qapağında istəmsiz sıxılma müşahidə oluna bilər. Bu, adətən müvəqqətidir və stress azaldıqda yox olur.
Tez-tez verilən suallar
Stress nevroloji xəstəlik yaradırmı? Stress birbaşa xəstəlik yaratmır, amma mövcud meylləri gücləndirə və simptomları tetikləyə bilər.
Bu simptomlar müalicə olunmazsa təhlükəlidirmi? Əksər hallarda uzunmüddətli zərər yoxdur, amma davamlı stress yaşam keyfiyyətini əhəmiyyətli dərəcədə aşağı sala bilər, bu səbəbdən diqqətsiz qalmamalıdır.
Bu simptomların stressdən olduğunu necə bilmək olar? Bunu tək başına müəyyən etmək çətindir — buna görə nevroloqa müraciət və lazım gələrsə əlavə müayinələr tövsiyə olunur.
Uşaqlarda da stress nevroloji simptomlara səbəb ola bilərmi? Bəli, uşaqlarda da stress baş ağrısı, yuxu pozuntusu və qarın ağrısı kimi əlamətlərlə özünü göstərə bilər.
Narahatçılığınız varsa:
Əgər sizdə və ya yaxınınızda təkrarlanan baş ağrıları, izah olunmayan keyləşmə, yaddaş çətinlikləri və ya davamlı yuxu problemləri varsa, bunları sonraya saxlamayın. Vaxtında aparılan müayinə həkimə simptomun əsl səbəbini müəyyən edib düzgün yanaşma seçməyə imkan verir.