Həkim sizə və ya yaxınınıza insult, Parkinson xəstəliyi, xoşxassəli sinir zədələnməsi və ya digər nevroloji problemdən sonra fizioterapiya tövsiyə edibsə, ağla ilk gələn sual çox vaxt eyni olur: “Bu, həqiqətən nəyəsə kömək edəcəkmi?” Cavab birmənalıdır — bəli, kömək edir. Fizioterapiya nevrologiyada müalicənin əlavəsi deyil, çox vaxt bərpanın əsas hissəsidir.
Bu yazıda fizioterapiyanın nevroloji xəstəliklərdə nə üçün vacib olduğuna, hansı hallarda tətbiq edildiyinə və prosesin necə getdiyinə baxacayıq.
Fizioterapiya nevrologiyada nə edir?
Sinir sistemi zədələndikdə (məsələn, insultdan sonra beynin müəyyən hissəsi zərər gördükdə) problem əzələlərdə deyil, əzələlərə əmr göndərən sinir yollarındadır. Nəticədə hərəkət, tarazlıq, koordinasiya və ya əzələ gücü pozula bilər.
Fizioterapiyanın buradakı rolu sadəcə əzələni möhkəmləndirmək deyil. Məqsəd beynin və sinir sisteminin təkrar hərəkət öyrənməsinə kömək etməkdir. Buna neyroplastiklik deyilir — beynin zədədən sonra yeni yollar qurma, funksiyanı bərpa etmə qabiliyyəti. Düzgün seçilmiş, təkrarlanan hərəkət məşqləri bu prosesi sürətləndirir.
Fizioterapiya hansı nevroloji hallarda təyin olunur?
Nevroloq fizioterapiyanı təsadüfən tövsiyə etmir. Adətən hərəkət, tarazlıq və ya gündəlik fəaliyyətlərdə çətinlik yarandıqda ehtiyac duyulur. Ən çox rast gəlinən hallar bunlardır:
İnsultdan sonra bərpa- Fizioterapiyanın ən geniş istifadə olunduğu sahədir. İnsultdan sonra bədənin bir tərəfində zəiflik, yerimə çətinliyi və ya tarazlıq problemi yarana bilər. Erkən başlanan fizioterapiya itirilmiş funksiyaların bir hissəsinin bərpasına və müstəqilliyin qorunmasına kömək edir.
Parkinson xəstəliyi- Parkinsonda əzələ sərtliyi, yavaş hərəkət və tarazlıq itkisi olur. Fizioterapiya xüsusi hərəkət və yerimə məşqləri ilə bu simptomları tamamilə aradan qaldırmasa da, gündəlik hərəkətliliyi əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşdırır.
Onurğa beyni və sinir zədələnmələri- Qəza və ya travma nəticəsində sinir zədələnəndə əzələ gücü, hiss və hərəkət qabiliyyəti pozula bilər. Fizioterapiya qalan funksiyanı maksimum istifadə etməyə və mümkün olduqda itirilmiş funksiyanı bərpa etməyə yönəlir.
Multipl skleroz (MS)- MS zamanı yorğunluq, əzələ zəifliyi və tarazlıq problemləri dövrü şəkildə güclənib-zəifləyə bilər. Fizioterapiya bu simptomları idarə etməyə və xəstəliyin gedişi zamanı hərəkətliliyi qorumağa kömək edir.
Baş beyin travması- Baş zədəsindən sonra koordinasiya, tarazlıq və hərəkət planlaşdırması pozula bilər. Fizioterapiya bu funksiyaların addım-addım bərpasına dəstək olur.
Periferik sinir zədələnmələri- Müəyyən sinirin zədələnməsi müvafiq əzələ qrupunda zəiflik yaradır. Fizioterapiya həmin əzələləri gücləndirməyə və funksional hərəkəti bərpa etməyə yönəlir.
Fizioterapiya prosesi necə keçir?
Prosesin qorxulacaq heç bir tərəfi yoxdur — ağrı yaratmaq üçün deyil, funksiyanı bərpa etmək üçün nəzərdə tutulub. Adətən belə gedir:
Fizioterapevt ilk növbədə pasiyentin hərəkət qabiliyyətini, əzələ gücünü, tarazlığını və gündəlik fəaliyyətlərdə hansı çətinliklərlə üzləşdiyini qiymətləndirir. Bu qiymətləndirmə əsasında fərdi məşq planı hazırlanır.
Fizioterapiya təhlükəlidirmi?
Bu, pasiyentləri və yaxınlarını ən çox narahat edən sualdır, cavab: xeyr, düzgün nəzarət altında aparılan fizioterapiya təhlükəsizdir.
Fizioterapevt hər hərəkəti pasiyentin vəziyyətinə uyğun seçir və tədricən artırır. Məqsəd bədəni zorlamaq deyil, onu tədricən öz imkanlarının həddinə çatdırmaqdır. Məhz buna görə fizioterapiya həm gənclərdə, həm də yaşlılarda, lazım gəldikdə uzun müddət təhlükəsiz şəkildə davam etdirilə bilər.
Tez-tez verilən suallar
Fizioterapiya ağrılıdırmı? Adətən yox. Bəzi hərəkətlərdə yüngül yorğunluq və ya gərginlik hiss oluna bilər, amma güclü ağrı normal hal deyil və fizioterapevtə bildirilməlidir.
Nəticə nə vaxt görünür? Bu, xəstəliyin növündən və zədənin dərəcəsindən asılıdır. Bəzi hallarda ilk təkmilləşmələr bir neçə həftəyə görünür, bəzilərində proses aylarla davam edir.
Fizioterapiya funksiyanı tam bərpa edə bilərmi? Hər zaman deyil, amma çox hallarda hərəkətlilik, müstəqillik və həyat keyfiyyəti əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşır.
Fizioterapiya dərman müalicəsinin əvəzinə keçirilirmi? Xeyr. Fizioterapiya nevroloqun təyin etdiyi müalicəni əvəz etmir, ona tamamlayıcı olaraq tətbiq olunur.
Uşaqlara fizioterapiya edilə bilərmi? Bəli, uşaq nevrologiyasında fizioterapiya inkişaf pozuntuları və doğuş zədələrindən sonra geniş istifadə olunur.
Narahatçılığınız varsa, gecikməyin
Əgər sizdə və ya yaxınınızda insult, Parkinson, sinir zədələnməsi və ya digər nevroloji problemdən sonra hərəkət, tarazlıq və ya gündəlik fəaliyyətlərdə çətinlik varsa, bunu sonraya saxlamayın. Erkən başlanan fizioterapiya bərpa prosesini sürətləndirir və uzunmüddətli nəticəyə müsbət təsir göstərir.